GHB als daterapedrug misbruik is een onderwerp dat niet vaak genoeg besproken wordt, maar des te belangrijker is. Terwijl veel aandacht uitgaat naar de verslavingsrisico’s en overdosisproblemen rondom GHB, blijft een andere, even gevaarlijke kant van deze stof onderbelicht: het bewust toedienen aan nietsvermoedende slachtoffers met als doel seksueel misbruik. Dit artikel legt uit hoe drugging met GHB in de praktijk werkt, waarom dit middel zo geschikt wordt geacht door daders, en wat je zelf kunt doen om je te beschermen of anderen te helpen.

Wat maakt GHB zo gevaarlijk als daterapedrug?

GHB, ofwel gamma-hydroxyboterzuur, is een stof die in lage doses een ontspannend en euforisch effect geeft. In hogere doses veroorzaakt het bewusteloosheid, geheugenverlies en een volledig verlies van controle over het eigen lichaam. Voor meer achtergrond over de farmacologische werking kun je het artikel over GHB: werking, risico’s en waarom het zo verslavend is lezen. Die combinatie van eigenschappen maakt GHB helaas aantrekkelijk voor mensen met slechte bedoelingen. Het middel is in vloeibare vorm vrijwel kleur- en reukloos, heeft een licht zoute of zeepachtige smaak die gemakkelijk maskeert in een drankje, en werkt razendsnel. Binnen twintig tot dertig minuten na inname kunnen de effecten al optreden, afhankelijk van de dosis en het lichaamsgewicht van het slachtoffer.

Een bijzonder verraderlijk aspect is dat GHB na enkele uren snel wordt afgebroken door het lichaam. Dit maakt het moeilijk om achteraf via bloed- of urineonderzoek aan te tonen, wat forensisch onderzoek bemoeilijkt. Slachtoffers weten vaak zelf niet goed wat er is gebeurd, herinneren zich flarden van de avond of komen bij in een onbekende situatie zonder duidelijke verklaring. Dit gevoel van verwarring en schaamte zorgt er bovendien voor dat aangifte doen een extra hoge drempel heeft.

Hoe wordt GHB als daterapedrug misbruikt?

Het toedienen via drank

De meest voorkomende manier waarop daders GHB toedienen is door het ongezien in het drankje van het slachtoffer te doen. Dit kan in een club, op een feestje, in een bar of zelfs bij iemand thuis plaatsvinden. Omdat GHB vloeibaar is en nauwelijks opvalt in bijvoorbeeld een cocktail, frisdrank of alcoholisch drankje, is het voor het slachtoffer bijna onmogelijk om het te proeven of te ruiken. Combinatie met alcohol versterkt de effecten van GHB bovendien aanzienlijk, waardoor het slachtoffer nog sneller de controle verliest dan bij GHB alleen het geval zou zijn.

Dosis en berekening door de dader

Wat de situatie extra gevaarlijk maakt, is dat de dosering bij misbruik zelden nauwkeurig is. Een kleine hoeveelheid te veel kan al leiden tot bewusteloosheid, ademhalingsproblemen of zelfs een coma. Daders zijn zelden farmacologisch onderlegd en brengen slachtoffers daarmee ook fysiek in levensgevaar. Het grensgebied tussen een dosis die iemand wilsonbekwaam maakt en een dosis die levensbedreigend is, is bij GHB uitzonderlijk klein.

Signalen dat iemand gedrogeerd kan zijn

Het herkennen van drugging is niet altijd eenvoudig, maar er zijn specifieke signalen waar je op kunt letten bij jezelf of bij iemand in je omgeving. Onderstaande kenmerken kunnen wijzen op ongewilde inname van GHB of een vergelijkbare stof:

• Plotselinge, onverklaarbare extreme dronkenheid terwijl er weinig gedronken is
• Moeite met praten, verward denken of onduidelijke spraak
• Sterk verlies van coördinatie of onvermogen om rechtop te blijven staan
• Misselijkheid of overgeven zonder duidelijke aanleiding
• Wazig zien of moeite met gefocust blijven
• Geheugenlacunes of het gevoel geen grip te hebben op de eigen handelingen
• Bewusteloosheid of extreme slaperigheid die niet past bij de hoeveelheid alcohol die is geconsumeerd

Als iemand in je omgeving deze signalen vertoont, neem dat dan serieus. Het kan zijn dat diegene zelf ook niet begrijpt wat er aan de hand is. Blijf bij de persoon, zorg dat hij of zij niet alleen is met onbekenden, en bel indien nodig 112. Bij bewusteloosheid is dat altijd de juiste stap.

Hoe bescherm je jezelf tegen drugging?

Basisregels bij het uitgaan

Er zijn een aantal praktische maatregelen die je risico op drugging aanzienlijk kunnen verkleinen. Het klinkt misschien alsof de verantwoordelijkheid bij het slachtoffer gelegd wordt, maar dit zijn gewoon slimme gewoonten die iedereen kan toepassen, ongeacht de situatie:

• Laat je drankje nooit onbeheerd achter, ook niet even als je naar het toilet gaat
• Accepteer geen drankjes van onbekenden die je zelf niet hebt zien inschenken of openen
• Ga met vrienden op stap en spreek af dat jullie op elkaar letten
• Als je je plotseling veel dronkener voelt dan je zou moeten zijn, vertrouw dat gevoel dan
• Zorg dat iemand in je groep weet waar je bent en met wie

Wat te doen als je denkt gedrogeerd te zijn

Vermoed je dat je iets in je drankje hebt gekregen? Zoek dan onmiddellijk een vertrouwde persoon op in de buurt, een vriend, medewerker van het uitgaansgelegenheid of beveiliger. Ga niet alleen naar buiten en stap zeker niet in een auto of taxi met iemand die je niet volledig vertrouwt. Zo snel mogelijk naar het ziekenhuis gaan vergroot de kans dat de stof nog aantoonbaar is in je bloed of urine. Vraag de arts of er een forensische analyse kan worden gedaan, en doe aangifte bij de politie. Hoe eerder je handelt, hoe groter de kans op bewijsvorming.

Wetgeving en aangifte in Nederland

Het bewust toedienen van GHB of een andere bedwelmende stof aan iemand zonder diens medeweten is strafbaar in Nederland. Het gaat hierbij om een ernstig misdrijf, los van wat er daarna eventueel is gebeurd. Als er ook sprake is van seksueel misbruik, komen daar verdere strafbare feiten bij. Het doen van aangifte is een persoonlijke keuze die niet licht hoeft te worden gemaakt, maar het is wel belangrijk te weten dat het juridische systeem dit soort situaties serieus neemt. Slachtofferhulp Nederland biedt gratis ondersteuning aan mensen die te maken hebben gehad met drugging of seksueel geweld.

GHB valt als illegale drug in Nederland onder de Opiumwet. Het bezit, de handel en de productie zijn strafbaar. Dat het toch relatief toegankelijk is op de illegale markt, maakt het des te belangrijker dat mensen weten wat ze kunnen doen om zichzelf te beschermen.

Veelgestelde vragen

Hoe snel werkt GHB als het in een drankje wordt gedaan?

GHB begint doorgaans binnen vijftien tot dertig minuten na inname te werken. Bij combinatie met alcohol kunnen de effecten nog sneller optreden. De precieze timing hangt af van de dosis, het lichaamsgewicht van de persoon en of er al voedsel in de maag aanwezig is. De snelle werking maakt het extra gevaarlijk omdat het slachtoffer weinig tijd heeft om in te grijpen.

Hoe lang is GHB aantoonbaar in het lichaam?

GHB wordt snel afgebroken door het lichaam. In bloed is de stof meestal nog maar vier tot acht uur aantoonbaar. In urine kan dat iets langer zijn, tot ongeveer twaalf uur. Dit betekent dat je zo snel mogelijk naar een ziekenhuis moet gaan als je vermoedt dat je gedrogeerd bent, want hoe langer je wacht, hoe kleiner de kans op een positieve test.

Moet ik aangifte doen als ik denk dat ik gedrogeerd ben?

Aangifte doen is altijd een eigen keuze en je bent daar nooit toe verplicht. Toch is het raadzaam om er serieus over na te denken, ook als je niet zeker weet wat er precies is gebeurd. Bij de politie kun je ook een informatief gesprek aanvragen zonder meteen formele aangifte te doen. Slachtofferhulp Nederland kan je hierin begeleiden en adviseren over de stappen die het beste bij jouw situatie passen. Raadpleeg bij twijfel ook een arts of huisarts voor medische en psychologische ondersteuning.

Drugging met GHB is een ernstig maatschappelijk probleem dat meer aandacht verdient. Door bewustzijn te vergroten, signalen te leren herkennen en te weten hoe je moet handelen, kun je jezelf en mensen in je omgeving beter beschermen. De verantwoordelijkheid ligt altijd bij de dader, nooit bij het slachtoffer. Als je meer wilt weten over de risico’s van GHB in bredere zin, is verder lezen over de werking en gevaren van deze stof een goede volgende stap.